صفحه اصلی گالری گردی

ارجاعات بیرونی یا هنرنمایی نقاشانه

نقدی بر کارنمای علی نصیر در گالری اُ

در کارنمای اخیر علی نصیر در گالری اُ آنچه در نگاه نخست می‌بینیم، همان رفتار نقاشانه‌ی سابق علی نصیر است. مجموعه تابلوهایی در اندازه‌های بزرگ تا طراحی کوچکتری که در کنار هم بر دیوار چیدمان می شوند. در برخی کارهای اخیر به نمایش درآمده ما دیگر فیگورهای منفرد یا تاکیدهای همیشگی نصیر به وضعیت انسانی را نمی‌بینیم، بلکه با نقاشی‌های غرق در فرم‌هایی بداهه و حتا به لحاظ گستردگی فرم در تابلو، خرد شده و مملو از جزئیات روبرو می شویم. در واقع آنچه از علی نصیر بر دیوارهای گالری اُ دیده می‌شود به وضوح دو جور نقاشی است که با همان رفتار نقاشانه‌ی همیشگی کار شده‌اند. اما در کارهای تازه‌تر که بسیار به انتزاع محض نزدیک شده‌‌اند، نوعی رفتار آزادانه یا بهتر بگوییم سرخوشانه در به تصویر آمدن فرم‌ها را می‌بینیم . در این دسته آثار نقاش به عمد حضور انسانی آدم‌ها و اشیاء کاسته و بار معنایی این حضور از آثار گرفته و به این تابلوها روحیه‌ای جوان و تجربه‌گر بخشیده است. در واقع زمان تماشای کارنمای علی نصیر مقایسه دو مجموعه کار از ایشان به شکل ناخوداگاه شکل می‌گیرد. این مقایسه به‌واسطه‌ی تشخیص حذف عامل انسانی و کشف روابط بصری درون چهارچوب بدست می‌آید. در این آثار نمی‌توان به مفهومی بیرون از اثر ارجاع داد و ما با آثاری بیشتر فرمال روبروییم. البته تا حد زیادی فرم‌ها در همه‌ی تابلوها تکرار می شوند و هر اثر در یک رشته مرتبط با دیگری دیده می شود. در نقاشی‌های انتزاعی اِلِمان آشنا و قابل تشخیص کمتر شده یا در بعضی کاملاً حذف شده است. در نقاشی‌هایی که به پیروی از آثار گذشته اجرا شده‌اند پالت رنگی نیز تا حدی پیرو عنصر فیگوراتیو عمل کرده و نقاشی‌ها اکسپرسیوتر هستند. اما در مجموع آثار به نمایش درآمده در گالری، پیوستگی کار علی نصیر و برخورد مدرنیستی‌اش با نقاشی را کماکان میبینیم. آنچه در این بین در نگاه مشاهده‌گر ایجاد تفاوت می‌کند، این است که در تابلوهای جدیدتر، با حذف فیگورهای منفرد و یا تاکیدهایی که بر اشیایی مثل چراغ‌‌های سقفی می‌کرد دیگر عناصر تابلو در ارتباط با آنها معنی نمی‌گیرند و در واقع نقاشی بدون هیچ ارجاعاتی به ابژه‌های آشنا و انسانی در درون خود و به‌واسطه‌ی عمل نقاشانه اتفاق می‌افتد. در این دسته از آثار، عنصر فیگراتیو یا فرم آشنا در میان فرم‌ها و رنگ‌ها حل شده و مفاهیمی که بواسطه ی حضور آنها در ذهن بیننده شکل می‌گرفت از درونشان گرفته می‌شود. علی نصیری که با مرور آثار و مجموعه‌هایش در گذشته می‌توان به روابط انسانی، خشونت، از خودبیگانگی و هویت دست یافت، حالا تصمیم گرفته مهارت نقاشانه‌اش را به روابط بصری و ساختارگرایانه محدود کند. هرچند در این آثار نیز ما با همان کیفیت بیانگرانه فرم‌ها و رنگ‌های خاص نصیر ربروییم. وضعیت مجرد و حضور مشکوک فیگورها در تابلوهای نصیر تبدیل به بازی خطوط اکسپرسیو و رنگهای درخشانی شده که البته خوشایندند اما ناگهان تبدیل به جهانی می‌شوند که همه‌ی مسائل و دغدغه‌های بیرونی از آن حذف و به فراغتی نقاشانه در محدوده‌ی چهارچوب می‌رسند. در شمای کلی همه‌ی این کارنما چون دانه‌های یک رشته در کنار هم، سازنده‌ی تصاویری هستند در ارتباط با هم یا دارای نشانه‌های بصری مشترک که در دیگری می‌توان یافت. این آثار به نوعی در ارتباط با هم دیده می شوند و روابط درونی رنگ و فرم، و نحوه و رفتار نقاش در همه‌شان به یک جور خوانده می‌شود و روحیه ی شرقی نصیر در رنگ پردازی و گسترش فرم‌ها در صفحه در هر دو گروه کارهایی که یادآور آثار قبلی اند و تابلوهای انتزاعی جدیدتر وجود دارد. اما مسئله اینجاست که این نوع رفتار ساختارگرایانه تا چه حد می‌تواند اثر نقاشی را در خود تابلو و روابط بصری درون آن نگاه دارد. علی نصیر در این آثار از تأکیدات انسانی و نشانگان معناساز به لحاظ ارجاعات بیرونی خلاص شده و تنها روابط درون و حس‌وحال نقاشانه را می سازد. البته که باید این آثار را نیز به نسبت حضور نقاش در آثار سنجید. ما کماکان با همان قدرت نقاشانه یا بهتر بگوییم تجربه‌ی بصری‌ای روبروییم که علی نصیر بدان دست یافته است. فرم‌ها و رنگ‌ها و نحوه‌ی بیان همانی است که بود. اما به‌واسطه‌ی مشاهده‌ی این دو گروه کار در کنار هم ناخوداگاه، مقایسه شکل می‌گیرد. در واقع اینجا در دسته ی جدید با فرم گرایی در مقابل محوریت کاراکتر انسانی روبروییم.

نقش نصیر به‌عنوان یک نقاش با عملکردی صرفاً نقاشانه مشخص می‌شود. نقاشی‌های او کارکردی بینامتنی یا بینارشته ای ندارد و صرفاً مفاهیم از میان روابط بصری او و نحوه‌ی ساخت و بیانش و بکارگیری رنگ بیرون می‌آیند و عمل و نحوه‌ی برخورد با نقاشی است که اهمیت می‌یابد. در واقع سال‌هاست که نصیر به‌عنوان یک نقاش رویکرد خود را انتخاب کرده، حتا می‌توان این دسته آثار انتزاعی او را در ادامه تجارب قبلی‌اش دانست.