صفحه اصلی نوشتار

درباره مونا حاتوم


سپهر دانش اشراقی

مونا حاتوم (۱۹۵۲) هنرمند فلسطینی می‌گوید: «من می‌کوشم انتظاراتی به‌ وجود آورم و سپس آن‌ها را از بین ببرم» او آثارش را بر پایه‌ی تجربیات خود از قدرت و خشونت نهادی و همچنین بر آسیب‌پذیرب فرد و تهدیدهایی که به او می‌شود، پایه گذاری می‌کند. در آثار حاتوم مفهوم بدن یک وضعیت استثنایی دارد. اغلب آثار او از فضاهایی در ارتباط با بدن نشئت می گیرد. حاتوم در اثری به نام «چفیه» به‌نقد نظام مردسالاران فرهنگ عرب می‌پردازد. حاتوم در این اثر با قرار دادن طُره‌های بلند و مواجی از موی زنانه روی خطوط سیاه که با وسواس و دقت بسیار زیادی روی پارچه‌ی سفید بافته‌شده یک طرح سنتی را به وجود می‌آورند که ریتم مواج را بر سطح روسری تشکیل می‌دهد. دسته‌های ظریفی از موی زنانه به شکلی نامنظم بر حاشیه پارچه قرار دارند، تکرار و نظم سنتی طراحی پارچه را به چالش می‌کشند. در این اثر حاتوم با خارج کردن وسیله‌ای روزمره از کارکرد معمولش، بخصوص آنکه چفیه در فرهنگ عرب و خاورمیانه نقشی ایدئولوژیک دارد و قرار دادن آن در یک ساختار روایی جدید، خواستار و اعتباری جدید برای سوژه‌ی زن در نظام فرهنگی سنتی عرب است. آنچه هنر حاتوم را سیاسی می‌کند نه پیغام یا موضوع آن بلکه ایجاد فضایی برای بازپیکربندی سهم‌های اجتماعی است.